Từ khoảng giữa tháng Chạp âm lịch, phố chợ trung tâm Tây Ninh bước vào mùa đông nhất năm: chợ Tây Ninh và các dãy phố quanh đó bày tràn hàng Tết, hoa kiểng về từ nhiều nơi, người từ các xã kéo lên phố mua sắm, và nhịp mua bán kéo dài từ tờ mờ sáng đến tối. Đỉnh điểm thường rơi vào những ngày hai mươi tháng Chạp trở đi, đến chiều Ba Mươi thì chợ vãn dần.
Với người sống trong phường Tân Ninh, đi chợ Tết là một phần của Tết, nhiều khi vui hơn cả những ngày Tết. Với người mới chuyển về hay khách ở lại ăn Tết, hiểu nhịp chợ giúp bạn mua đủ đồ mà không mất cả ngày chen lấn. Bài này kể nhịp chợ Tết theo từng giai đoạn, những mặt hàng đặc trưng, và vài kinh nghiệm thực tế; không nêu giá, không giới thiệu cửa hàng.
Chợ Tết bắt đầu từ khi nào
Không có ngày "khai chợ Tết" chính thức. Dấu hiệu đầu tiên thường đến từ đầu tháng Chạp, khi các sạp vải, quần áo bắt đầu nhập thêm hàng, tiệm may nhận đơn áo dài, áo bà ba kịp mặc Tết. Những người buôn bánh mứt, hạt dưa, đồ khô nhập hàng dự trữ, các sạp bán giấy đỏ, đồ trang trí bày dần ra mặt tiền.
Sau ngày đưa ông Táo hai mươi ba tháng Chạp, chợ chuyển hẳn sang nhịp Tết. Hoa kiểng được chở về bày dọc các đoạn phố rộng và khoảng trống gần chợ. Hàng bánh tét, bánh chưng, giò chả, thịt, cá nhận đặt trước. Người từ các xã quanh núi Bà Đen, từ vùng mía, vùng mì lên phố mua sắm sau khi đã bán xong nông sản cuối vụ.
Những ngày hai mươi bảy, hai mươi tám, hai mươi chín là cao điểm. Đường quanh chợ đông kín xe máy, có lúc phải dắt bộ. Chợ mở từ rất sớm, nhiều sạp bán đến tối. Chiều Ba Mươi, người bán dọn dần, người mua ghé mua nốt những món cuối, rồi phố vắng hẳn chờ giao thừa.
Lịch chợ Tết còn phụ thuộc năm đó tháng Chạp đủ hay thiếu. Năm tháng Chạp thiếu, không có ngày Ba Mươi, mọi thứ dồn sớm một ngày, chợ cao điểm vào hai mươi bảy, hai mươi tám và chiều hai mươi chín đã là ngày cuối. Người buôn lâu năm luôn xem lịch âm từ đầu tháng để tính ngày nhập hàng.
Những mặt hàng đặc trưng của chợ Tết trung tâm
Mỗi nhà một kiểu Tết, nhưng giỏ đi chợ Tết của các gia đình ở trung tâm Tây Ninh thường có những nhóm hàng sau:
| Nhóm hàng | Thường mua gì | Nên mua khi nào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hoa, kiểng | Mai vàng, cúc, vạn thọ, hoa giấy, kiểng nhỏ để bàn | Khoảng hai mươi lăm đến hai mươi tám tháng Chạp | Hỏi cách tưới để hoa nở đúng Tết |
| Đồ cúng | Nhang đèn, trái cây mâm ngũ quả, giấy đỏ, đồ cúng ông bà | Trước ngày hai mươi tám | Trái cây chọn độ chín theo ngày bày |
| Bánh, mứt, hạt | Bánh tét, mứt dừa, mứt gừng, hạt dưa, kẹo | Đặt bánh tét sớm; mứt mua dần | Xem hạn dùng, nơi làm |
| Thực phẩm | Thịt, cá, củ kiệu, dưa món, đồ khô, nước mắm | Đồ khô mua sớm; đồ tươi sát Tết | Một số sạp nghỉ từ mùng một |
| Quần áo, giày dép | Đồ mới cho trẻ con, áo dài, áo bà ba | Đầu và giữa tháng Chạp | Đi sớm để đủ cỡ |
| Đồ trang trí, dọn nhà | Lồng đèn, câu đối, chổi, khăn, sơn sửa | Giữa tháng Chạp | Mua trước khi dọn nhà |
Củ kiệu, dưa món và bánh tét là ba món gần như không thể thiếu trên mâm Tết Nam Bộ, Tây Ninh cũng vậy. Nhiều gia đình vẫn tự làm dưa kiệu, gói bánh tét ở nhà, nên trước Tết chợ bán nhiều lá chuối, nếp, đậu xanh, củ kiệu tươi.
Với gia đình ăn chay, chợ Tết còn có khu đồ chay đông khách: bánh tét chay, giò chả chay, các món kho chay làm sẵn. Đây là nét riêng dễ thấy ở Tây Ninh, nơi nếp ăn chay phổ biến trong nhiều gia đình.
Chợ hoa: góc rực rỡ nhất phố Tết
Khoảng một tuần trước Tết, những khoảng đất trống, vỉa hè rộng gần trung tâm biến thành chợ hoa. Mai vàng là chủ đạo, như ở khắp Nam Bộ: mai gốc to cho nhà có sân, mai chậu nhỏ cho nhà phố. Bên cạnh là cúc mâm xôi, vạn thọ, hoa giấy, cát tường, và những chậu kiểng bonsai nhỏ. Người bán hoa từ nhiều vùng chở về, dựng lều ngủ lại canh hoa suốt những đêm cuối năm.
Người mua đi chợ hoa thường vào chiều mát hoặc buổi tối. Chọn mai, người ta xem nụ nhiều hay ít, nụ to cỡ nào, lá đã lặt chưa, để đoán ngày nở. Người bán thường tư vấn cách để chậu mai ở chỗ có nắng hay râm, tưới bao nhiêu, để hoa nở đúng sáng mùng một. Đó cũng là cái thú của chợ hoa: đứng nghe người bán kể về cây, mặc cả vài câu, chở chậu hoa về trên xe máy.
Chiều Ba Mươi, hoa còn lại thường được bán nhanh để người bán kịp về quê ăn Tết. Một số người chờ lúc này để mua, nhưng lựa chọn sẽ ít. Nếu bạn muốn một chậu hoa đẹp, nên mua sớm vài ngày và chịu khó chăm.
Kinh nghiệm đi chợ Tết đỡ mệt
Chia ra nhiều buổi. Đừng dồn mọi thứ vào một ngày hai mươi tám hay hai mươi chín. Đồ khô, quần áo, đồ trang trí mua từ giữa tháng Chạp; hoa mua khoảng hai mươi lăm, hai mươi sáu; thịt cá, trái cây mua sát Tết.
Đi sáng sớm. Ngày cao điểm, sáng sớm vẫn là lúc dễ đi nhất. Từ giữa buổi sáng trở đi, đường quanh chợ kẹt, nắng lên, chen lấn mệt.
Đặt trước món cần số lượng. Bánh tét, giò chả, thịt cho mâm cúng, hoa số lượng lớn nên đặt trước với người bán quen và hẹn giờ lấy.
Gửi xe xa một chút. Bãi giữ xe sát chợ ngày Tết kín chỗ. Gửi xa hơn vài trăm mét rồi đi bộ vào thường nhanh hơn chờ chỗ.
Mang túi, giỏ chắc. Đồ Tết nặng và nhiều, túi mỏng dễ rách. Một giỏ đi chợ chắc hoặc túi vải lớn giúp đỡ lỉnh kỉnh.
Giữ ví, điện thoại. Chợ đông, chen lấn, là lúc cần cẩn thận đồ cá nhân. Để ví trong túi trước, không cầm điện thoại hờ hững khi trả tiền.
Phố trung tâm những ngày Tết
Từ giao thừa đến mùng ba, phố trung tâm Tây Ninh khác hẳn ngày thường. Phần lớn sạp chợ và cửa hàng gia đình đóng cửa. Người dân đi chúc Tết họ hàng, đi lễ chùa, nhà thờ, thánh thất theo tín ngưỡng của gia đình, hoặc đưa con cháu đi chơi. Một số quán ăn, quán cà phê, siêu thị vẫn mở, thường với giờ ngắn hơn.
Đầu năm âm lịch cũng là mùa hội lớn ở Tây Ninh. Khách thập phương đổ về núi Bà Đen và Tòa Thánh ở Hòa Thành cũ, nhiều đoàn đi qua trung tâm. Đường dẫn lên núi và các trục chính có thể đông vào những ngày cao điểm. Người ở trung tâm quen với nhịp đó: tránh ra đường vào giờ đông, hoặc đi chơi sớm.
Khoảng từ mùng bốn, mùng năm, các cửa hàng mở lại dần. Chợ trung tâm đông lại từ từ, tiểu thương đi bán ngày đầu năm, nhiều người chọn ngày đẹp theo quan niệm gia đình. Đến sau rằm tháng Giêng, phố chợ trở về nhịp thường.
Ở các giáo xứ, thánh thất, chùa trong và quanh phường, những ngày đầu năm có sinh hoạt riêng của từng cộng đồng: người đi lễ đầu năm, xin lộc, thăm hỏi nhau. Người không cùng tín ngưỡng ghé ngang thường chỉ thấy dòng người áo dài, áo trắng, áo mới đi lại trên phố, một hình ảnh rất Tây Ninh của mấy ngày Tết.
Ăn Tết ở trung tâm Tây Ninh lần đầu: chuẩn bị gì
Nếu bạn mới chuyển về hoặc ở lại Tây Ninh ăn Tết lần đầu, vài điều sau giúp những ngày Tết suôn sẻ hơn:
- Dự trữ đồ ăn cho mấy ngày đầu năm: nhiều quán và sạp chợ nghỉ từ mùng một đến mùng ba, có khi lâu hơn.
- Rút tiền mặt trước: ngày Tết dùng tiền mặt nhiều hơn, lì xì cần tiền mới; cây rút tiền những ngày cuối năm hay đông.
- Hỏi giờ mở cửa của nơi cần thiết: nhà thuốc, phòng khám, cửa hàng tiện lợi gần nhà.
- Đi chợ hoa vào chiều mát: vừa ngắm vừa mua, không khí đẹp nhất.
- Tránh giờ cao điểm hành hương: nếu không đi núi Bà hay Tòa Thánh, nên tránh các trục đường dẫn tới đó vào những ngày đầu năm.
- Hỏi hàng xóm về phong tục: ở phố tỉnh, chúc Tết hàng xóm, thăm nhà quen là nếp thường; một lời chào đầu năm giúp bạn hoà nhập nhanh.
Tết ở phố tỉnh chậm và ấm. Sau những ngày chợ đông, phố trung tâm Tây Ninh trong mấy ngày đầu năm yên tĩnh, rộng rãi, hợp để đi bộ ngắm phố, ngồi cà phê vắng và nhìn một thành phố nhỏ nghỉ ngơi.
Chợ Tết thay đổi theo năm tháng
Người lớn tuổi ở trung tâm hay kể về chợ Tết ngày trước: chợ nhỏ hơn, hàng ít hơn, nhưng người ta đi chợ nhiều lần, mua từng món, gặp nhau chúc Tết ngay giữa chợ. Bánh mứt đa phần tự làm, quần áo mới may ở tiệm quen từ đầu tháng Chạp. Không khí chờ Tết kéo dài cả tháng.
Ngày nay chợ Tết lớn hơn, hàng hoá nhiều hơn, nhưng cách mua sắm cũng đa dạng: siêu thị có quầy Tết riêng, người trẻ mua quần áo, bánh kẹo qua mạng, nhiều nhà đặt mâm cúng làm sẵn. Dù vậy, chợ hoa và khu đồ cúng của chợ trung tâm vẫn đông, vì đó là những thứ người ta muốn tự tay chọn.
Với nhiều người Tây Ninh đi làm xa, chuyến về quê ăn Tết thường bắt đầu bằng một vòng chợ trung tâm. Mua vài chậu hoa cho nhà, ghé sạp bánh quen, gặp người quen cũ. Chợ Tết vì vậy không chỉ là nơi mua sắm mà còn là nơi người ta thấy mình đã về đến nhà.
Câu hỏi thường gặp
Chợ Tết ở Tây Ninh đông nhất vào ngày nào?
Thường là những ngày hai mươi bảy, hai mươi tám, hai mươi chín tháng Chạp âm lịch. Chợ mở từ rất sớm và nhiều sạp bán đến tối. Chiều Ba Mươi chợ vãn dần. Muốn đi đỡ mệt, nên mua đồ khô, quần áo từ giữa tháng Chạp.
Chợ hoa Tết ở trung tâm Tây Ninh họp ở đâu?
Chợ hoa thường bày ở những khoảng đất trống, vỉa hè rộng và các đoạn phố gần trung tâm khoảng một tuần trước Tết. Vị trí cụ thể có thể thay đổi theo từng năm do địa phương bố trí, nên hỏi người địa phương hoặc theo dõi thông báo.
Mùng một Tết ở Tây Ninh chợ có mở không?
Phần lớn sạp chợ và cửa hàng gia đình nghỉ từ mùng một đến khoảng mùng ba, mùng bốn. Một số siêu thị, cửa hàng tiện lợi, quán ăn vẫn mở với giờ ngắn hơn. Nên dự trữ đồ ăn và đồ dùng cần thiết trước Tết.
Mua mai Tết ở Tây Ninh nên chọn thế nào?
Xem số nụ, độ to của nụ, cây đã lặt lá hay chưa để đoán ngày nở. Hỏi người bán cách đặt chậu, tưới nước để hoa nở đúng Tết. Mai mua sớm vài ngày dễ chọn hơn, mua chiều Ba Mươi thì lựa chọn ít.
Ăn Tết ở Tây Ninh có gì khác các nơi khác ở Nam Bộ?
Mâm Tết cơ bản giống Nam Bộ: bánh tét, củ kiệu, dưa món, thịt kho trứng. Nét riêng dễ thấy là nếp ăn chay phổ biến hơn, chợ Tết có khu đồ chay đông khách, và đầu năm có mùa hội lớn ở núi Bà Đen, Tòa Thánh kéo khách thập phương qua trung tâm.
Ngày Tết đi lại ở trung tâm Tây Ninh có kẹt không?
Những ngày cuối tháng Chạp, đường quanh chợ rất đông. Đầu năm âm lịch, các trục dẫn lên núi Bà Đen và Tòa Thánh có thể kẹt vào giờ cao điểm hành hương. Đi sớm, gửi xe xa chợ một chút và tránh các trục đó khi không cần là cách đỡ mệt.
