Người ở trung tâm Tây Ninh ăn sáng rất sớm, phần lớn trước bảy giờ, với các món nước như bánh canh, hủ tiếu, bún bò, bún mọc, cháo, và các món khô như bánh mì, xôi, cơm tấm; đi kèm gần như luôn là một ly cà phê đá hoặc trà đá ở vỉa hè. Quán sáng tập trung quanh chợ, dọc các trục đường lớn và trong các khu dân cư của năm phường cũ.
Bài này nói về bữa sáng như một nhịp sống của phố thị: món gì, mấy giờ, ở đâu đông, ăn sáng thế nào khi chuẩn bị đi núi Bà Đen hay đi chơi quanh vùng, và vài điều để khách lạ thấy thoải mái ở quán sáng. Món bánh canh có bài riêng; ở đây chỉ nhắc như một phần của bữa sáng.
Vì sao phố thị Tây Ninh ăn sáng sớm
Tây Ninh nằm sâu trong vùng Đông Nam Bộ, nắng nóng quanh năm, mùa khô có ngày nóng gắt từ tám chín giờ sáng. Người lao động, người buôn bán, người làm ruộng quanh vùng quen dậy sớm để làm việc lúc mát. Phố thị dù đã là đô thị vẫn giữ nhịp ấy: chợ nhóm từ tờ mờ sáng, xe chở hàng vào phố từ bốn năm giờ, quán sáng mở theo.
Một lý do khác là nếp học hành và làm việc. Trường học, cơ quan, văn phòng trong phường bắt đầu sớm; học sinh ăn sáng ở quán gần trường, người đi làm ăn ở quán gần nhà hoặc trên đường. Đến tám giờ, phần lớn quán đã qua lúc đông nhất; chín giờ, nhiều quán bắt đầu dọn.
Với khách, điều này có nghĩa là nếu dậy lúc tám giờ rưỡi, bạn vẫn ăn sáng được nhưng sẽ bỏ lỡ không khí đông vui nhất và đôi khi bỏ lỡ món ngon nhất của quán. Dậy sớm hơn một tiếng, trời mát, phố đông, quán đủ món — đó là bữa sáng mà người phố thị Tây Ninh quen.
Món sáng quen thuộc và cách ăn
Danh sách dưới đây là những món bạn gần như chắc chắn gặp ở các quán sáng trong phường. Không có món nào "của riêng Tân Ninh", nhưng cách ăn có nét của người Tây Ninh:
| Món | Đặc điểm | Cách ăn của người địa phương |
|---|---|---|
| Hủ tiếu | Sợi hủ tiếu, nước xương, thịt, tôm, gan; có loại khô | Thêm giá, hẹ, chanh ớt; hủ tiếu khô chấm nước riêng |
| Bún bò, bún mọc, bún riêu | Bún tươi, nước dùng đậm | Ăn nhiều rau sống, rau thơm |
| Bánh canh | Sợi bột gạo, giò heo | Ăn sớm, nước còn ngọt; xem bài riêng |
| Bánh mì | Ổ bánh nóng giòn kẹp thịt, chả, trứng, pa tê | Mua mang đi, ăn trên đường đi làm |
| Xôi | Xôi mặn, xôi đậu, xôi bắp | Gói lá chuối hoặc giấy, rắc muối mè hoặc muối tôm |
| Cơm tấm | Sườn nướng, bì, chả, trứng | Ăn với nước mắm chua ngọt, đồ chua |
| Cháo lòng, cháo trắng | Cháo nóng, quẩy | Hợp sáng mát hoặc người mới ốm dậy |
Một nét của Tây Ninh là xôi rắc muối tôm hoặc muối mè: nắm xôi trắng hay xôi đậu, một chút muối tôm đậm vị, là bữa sáng nhanh của học sinh và người đi chợ. Thử một lần để thấy muối tôm trong đời sống hằng ngày, không chỉ trong hũ quà.
Ở các quán sáng có cả món chay song song: hủ tiếu chay, bún chay, bánh mì chay. Ngày rằm, mùng một, quầy chay đông không kém quầy mặn.
Cà phê sáng: phần không thể thiếu
Cà phê vỉa hè. Bàn ghế thấp kê dưới tàng cây, ly cà phê đá hoặc cà phê sữa, bình trà đá miễn phí. Người ngồi đọc tin trên điện thoại, nói chuyện làm ăn, nhìn xe qua lại. Đây là "văn phòng sáng" của nhiều người phố thị.
Cà phê pha phin hoặc pha vợt. Nhiều quán vẫn pha phin từng ly; vài quán lâu năm pha bằng vợt vải trong ấm lớn, cà phê đậm, hơi đắng. Hỏi người bán quán pha kiểu nào nếu bạn muốn thử.
Giờ đông nhất. Từ khoảng sáu đến tám giờ. Sau đó quán thưa dần, nhiều quán chỉ bán buổi sáng.
Đối với khách. Cà phê sáng là chỗ tốt để hỏi đường, hỏi quán ăn, hỏi tình hình đường lên núi. Người ngồi quán thường sẵn lòng chỉ, nhất là khi bạn hỏi lịch sự và cụ thể. Ngồi lại mười lăm phút sau bữa sáng, bạn sẽ nghe được nhiều tin hữu ích hơn mọi trang hướng dẫn: hôm nay đường nào kẹt, quán nào nghỉ, trời chiều có mưa không.
Quán sáng ở đâu trong phường
Phường Tân Ninh gồm năm phường cũ: Phường 1, 2, 3, 4 và Hiệp Ninh. Quán sáng không dồn vào một điểm mà rải khắp: quanh chợ trung tâm là đông nhất, với đủ món và cả hàng rong; dọc các trục đường lớn có quán lớn, có chỗ đậu xe; trong các hẻm, khu dân cư có quán nhỏ phục vụ người quanh xóm, nhiều quán ngon nổi tiếng nằm sâu trong hẻm.
Khách ở khách sạn, nhà nghỉ trong phường thường chỉ cần đi bộ vài trăm mét là gặp quán sáng. Nếu muốn ăn quán nhiều người địa phương, đi về phía chợ hoặc hỏi lễ tân nơi bạn ở quán nào người trong phố hay ăn — câu hỏi này thường có câu trả lời thật hơn là tìm trên mạng.
Gần các trường học, quán sáng đông học sinh lúc sáu giờ rưỡi đến bảy giờ, món nhanh như bánh mì, xôi. Gần cơ quan, quán đông người đi làm, món nước nhiều hơn. Mỗi khu có một nhịp, đi một vòng là thấy.
Bữa sáng của người buôn bán quanh chợ
Chợ trung tâm là nơi bữa sáng bắt đầu sớm nhất. Người bán rau, bán cá, bán thịt đã có mặt từ ba bốn giờ để nhận hàng, bày sạp. Họ ăn sáng giữa chừng, khi chợ chưa đông khách: một tô hủ tiếu bưng tận sạp, một gói xôi, một ly cà phê từ xe đẩy. Những hàng ăn rong quanh chợ phục vụ chính người trong chợ, quen mặt nhau từng người, biết ai ăn gì, ăn nhiều hay ít.
Với khách, đi vào khu chợ lúc năm sáu giờ là thấy rõ nhất nhịp này: tiếng rao, xe hàng ra vào, những gánh ăn dọn ra ở góc chợ. Bạn có thể ngồi ăn ở một hàng như thế, nhưng nhớ chọn chỗ không chắn lối đi của xe hàng và người khuân vác — lúc sáng sớm, chợ là nơi làm việc trước khi là nơi tham quan.
Khoảng bảy tám giờ, khi người đi chợ đông lên, hàng ăn quanh chợ chuyển sang phục vụ khách mua sắm. Đó là lúc quán đông nhất, món còn đủ, và cũng là lúc dễ quan sát nhất cách người Tây Ninh ăn sáng: nhanh, gọn, vừa ăn vừa trò chuyện, xong là đi.
Ăn sáng mùa mưa, mùa khô
Mùa khô, buổi sáng ở Tây Ninh mát, trời trong, ăn ngoài vỉa hè rất dễ chịu; nhưng nắng lên nhanh, khoảng tám giờ đã hầm. Người phố ngồi lâu ở quán cà phê lúc sáu bảy giờ rồi tản đi trước khi nắng gắt. Bữa sáng mùa khô vì thế có vẻ thong thả ở đầu, gấp gáp ở cuối.
Mùa mưa, mưa ở Tây Ninh thường đến vào chiều tối, buổi sáng nhiều hôm vẫn khô ráo, mát hơn mùa khô. Có những đợt mưa kéo dài hoặc mưa đêm làm đường ướt, quán vỉa hè dọn vào trong mái hiên; món nước nóng được gọi nhiều hơn. Đây cũng là lúc cháo, bánh canh, hủ tiếu bán chạy nhất.
Với khách, mùa nào cũng ăn sáng ngoài phố được; chỉ cần mang theo áo mưa mỏng vào mùa mưa và nón rộng vành vào mùa khô. Nếu đi núi hay đi xa trong ngày, mùa khô nên xuất phát sớm hơn, mùa mưa nên tính để kịp về trước khi mưa chiều.
Ăn sáng trước khi lên núi Bà Đen hay đi chơi quanh vùng
Ngày đi núi, đi Tòa Thánh hay đi hồ Dầu Tiếng thường bắt đầu sớm. Bữa sáng đúng giúp bạn đi cả buổi mà không mệt:
- Dậy sớm, ăn trước sáu giờ rưỡi để lên đường lúc trời còn mát.
- Chọn món nước vừa phải: hủ tiếu, bánh canh, bún — đủ năng lượng, không quá nặng bụng.
- Tránh ăn quá nhiều đồ chiên, quá cay nếu sắp leo bộ hoặc đi xe đường dài.
- Mua thêm bánh mì, xôi gói mang theo làm bữa phụ; điểm tham quan đông khách đồ ăn thường đắt và đông.
- Uống nước đủ từ sáng; mang thêm một hai chai nước mát.
Nếu xuất phát quá sớm, trước khi quán mở, có thể mua bánh mì, xôi từ tối hôm trước hoặc tìm các quán mở từ bốn năm giờ quanh chợ. Ở Tây Ninh, không khó tìm đồ ăn sáng sớm vì nhiều người cũng dậy sớm như bạn.
Vài nếp nhỏ ở quán sáng
Quán sáng phố thị Tây Ninh thân thiện, không cầu kỳ. Một vài nếp để khách lạ đỡ bỡ ngỡ:
- Ngồi chỗ nào trống cũng được, kể cả ngồi chung bàn với người lạ khi quán đông.
- Gọi món ngay khi ngồi; người bán sẽ hỏi lại nếu cần.
- Trà đá thường miễn phí ở nhiều quán; nếu có bình trên bàn, tự rót.
- Ăn xong trả tiền tại bàn hoặc ra quầy tuỳ quán; hỏi "tính tiền" là người bán biết.
- Không cần tip; nói cảm ơn là đủ.
- Mang đi thì nói từ đầu để quán gói riêng nước và sợi.
Nhiều quán sáng nhỏ chỉ nhận tiền mặt hoặc chuyển khoản qua mã quét; mang theo ít tiền lẻ cho tiện, nhất là khi ăn ở hàng rong quanh chợ.
Đừng ngại hỏi món. Người bán quán sáng nghe câu "món này là gì" nhiều lần mỗi ngày và thường trả lời vui vẻ, nhất là khi biết bạn từ nơi khác đến.
Câu hỏi thường gặp
Mấy giờ thì quán sáng ở trung tâm Tây Ninh mở?
Nhiều quán mở từ năm giờ sáng, có quán quanh chợ còn sớm hơn. Đông nhất từ sáu đến bảy giờ rưỡi; sau tám giờ nhiều quán vãn, chín giờ một số quán đã dọn. Muốn đủ món, nên ăn trước bảy giờ rưỡi.
Ăn sáng ở chợ hay ở quán ven đường lớn?
Ở chợ có nhiều món, nhiều hàng nhỏ, không khí đông vui; quán ven đường lớn tiện chỗ đậu xe, rộng rãi. Nếu đi bộ và muốn thấy nhịp phố, chọn khu chợ; nếu đi ô tô theo nhóm, chọn quán đường lớn.
Có quán sáng chay không?
Có nhiều. Ở Tây Ninh, quán chay bán sáng khá phổ biến với hủ tiếu chay, bún chay, bánh mì chay, xôi chay. Ngày rằm, mùng một quán chay đông, nên đi sớm.
Ăn sáng ở Tây Ninh có khác TP.HCM không?
Món gần giống, nhưng nhịp sớm hơn và quán thường nhỏ, gần gũi hơn. Một số nét riêng như xôi rắc muối tôm, bánh canh sợi bột gạo kiểu Trảng Bàng, hay rổ rau có đọt chát là thứ ở thành phố ít gặp.
Trẻ nhỏ ăn sáng ở quán vỉa hè có ổn không?
Chọn quán đông khách, nồi nước sôi, đồ ăn được che đậy. Cho trẻ ăn món nấu chín nóng như cháo, hủ tiếu, xôi; hạn chế rau sống và đá lạnh nếu trẻ dễ đau bụng. Mang khăn ướt lau tay trước khi ăn.
