Sau năm 1975, trung tâm Tây Ninh là thị xã Tây Ninh, tỉnh lỵ của tỉnh. Cuối năm 2013, thị xã được nâng lên thành phố Tây Ninh. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, thành phố Tây Ninh không còn; địa bàn chia về ba phường: Tân Ninh, Bình Minh và Ninh Thạnh. Phường Tân Ninh nhận phần lõi gồm Phường 1, 2, 3, 4 và Hiệp Ninh.
Năm mươi năm ấy là quãng phố thị Tây Ninh lớn nhanh nhất: dân đông lên, nhà cao lên, đường mở rộng, khu dân cư lan ra các xã ven. Bài này đi qua từng mốc, giải thích mỗi lần đổi cấp hành chính thay đổi gì trong đời sống thật, và cách đọc địa chỉ trên giấy tờ của từng giai đoạn.
Ba giai đoạn hành chính của trung tâm Tây Ninh
Nhìn gọn, trung tâm Tây Ninh sau 1975 trải qua ba cách tổ chức:
| Giai đoạn | Tên đơn vị | Đơn vị bên dưới | Trên giấy tờ thường ghi |
|---|---|---|---|
| Sau 1975 – cuối 2013 | thị xã Tây Ninh | các phường số, phường tên chữ và các xã ven | phường/xã …, thị xã Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh |
| Cuối 2013 – 6/2025 | thành phố Tây Ninh | 7 phường, 3 xã | phường/xã …, TP Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh |
| Từ 1/7/2025 | không còn cấp thành phố | 3 phường trực thuộc tỉnh | phường Tân Ninh (hoặc Bình Minh, Ninh Thạnh), tỉnh Tây Ninh |
Số phường, xã trong thời thị xã có thay đổi qua các lần điều chỉnh địa giới; con số 7 phường, 3 xã là của giai đoạn thành phố trước khi sắp xếp năm 2025.
Điều đáng chú ý là suốt năm mươi năm, phần lõi gồm các phường số và Hiệp Ninh gần như không đổi vai trò: đó luôn là nơi có chợ, có phố buôn, có nhiều cơ quan và trường học nhất. Những gì thay đổi chủ yếu là vùng ven: ruộng thành khu dân cư, xã thành phường, ranh giới lan dần ra. Vì vậy, khi năm 2025 cần chia lại, phần lõi được giữ thành một khối riêng là phường Tân Ninh, còn vùng ven ghép với nhau hoặc với đất của huyện lân cận.
Thời thị xã: tỉnh lỵ nhỏ của một tỉnh nông nghiệp
Những năm đầu sau 1975, thị xã Tây Ninh là trung tâm hành chính của một tỉnh chủ yếu làm nông: lúa, mía, mì, đậu phộng, cao su. Phố thị nhỏ, chợ là nơi sôi động nhất, phần lớn đất quanh trung tâm vẫn là ruộng vườn. Các phường được đánh số, theo cách làm phổ biến ở nhiều thị xã khi đó, bên cạnh vài phường, xã giữ tên chữ.
Thị xã lớn dần theo nhịp kinh tế của tỉnh. Khi các nhà máy đường, chế biến tinh bột mì, cao su và sau đó là các khu công nghiệp xuất hiện ở trong tỉnh, nhu cầu nhà ở, buôn bán, dịch vụ ở tỉnh lỵ tăng theo. Đường nối tỉnh lỵ với TP.HCM được nâng cấp, xe khách chạy dày hơn, người ở trung tâm đi về thành phố lớn trong ngày.
Người lớn tuổi ở trung tâm còn nhớ thời "thị xã": ít nhà cao tầng, đường còn hẹp, chiều tối phố khá vắng. Ký ức ấy là lý do nhiều người vẫn gọi trung tâm là "thị xã" cho tới tận sau khi đã lên thành phố.
Cuối năm 2013: lên thành phố Tây Ninh
Cuối năm 2013, Chính phủ ban hành nghị quyết thành lập thành phố Tây Ninh trên cơ sở toàn bộ thị xã Tây Ninh. Thành phố gồm bảy phường là Phường 1, 2, 3, 4, Hiệp Ninh, Ninh Sơn, Ninh Thạnh và ba xã Bình Minh, Tân Bình, Thạnh Tân. Lên thành phố là ghi nhận phố thị đã đạt một mức đô thị hoá nhất định theo tiêu chuẩn phân loại đô thị.
Với người dân, thay đổi dễ thấy nhất là chữ "TP" trên địa chỉ. Thay đổi lâu dài hơn là quy hoạch: thành phố có điều kiện thu hút đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đường phố, mở khu dân cư mới, nâng cấp bờ rạch, công viên. Các khu dân cư dọc trục đường về phía Hòa Thành và phía núi Bà Đen kín dần.
Ba xã của thành phố, nằm về phía bắc và đông bắc, vẫn mang nhiều nét nông thôn: vườn, ruộng, đường đất đỏ, nhiều hộ sống bằng nông nghiệp và dịch vụ cho khách đi núi. Chính khác biệt giữa lõi phố và vùng ven ấy về sau ảnh hưởng tới cách chia ba phường năm 2025.
Ngày 1/7/2025: thành phố chia về ba phường
Phường Tân Ninh. Gồm Phường 1, 2, 3, 4 và Hiệp Ninh, là phần lõi phố đông dân nhất, nhiều cửa hàng, trường học, cơ sở y tế, cơ quan nhất của thành phố cũ.
Phường Bình Minh. Gồm phường Ninh Sơn và ba xã Bình Minh, Tân Bình, Thạnh Tân, trải từ rìa trung tâm về phía bắc và đông bắc, tới vùng chân núi Bà Đen. Cần phân biệt với phường Bình Minh ở tỉnh Vĩnh Long, một đơn vị khác hẳn trùng tên.
Phường Ninh Thạnh. Gồm phường Ninh Thạnh cũ và các xã Bàu Năng, Chà Là của huyện Dương Minh Châu cũ. Đây là trường hợp phường mới vượt ranh giới thành phố cũ, ghép thêm đất của một huyện lân cận.
Không còn cấp trung gian. Cả ba phường trực thuộc thẳng tỉnh Tây Ninh mới. Những việc trước đây làm ở cấp thành phố được chuyển lên tỉnh hoặc xuống phường, tuỳ loại việc, theo quy định hiện hành.
Đọc địa chỉ trung tâm Tây Ninh qua các giai đoạn
Một căn nhà ở gần chợ Tây Ninh, không hề dời đi, có thể mang ba địa chỉ khác nhau trên giấy tờ: "Phường 3, thị xã Tây Ninh" trên giấy khai sinh của người con lớn, "Phường 3, TP Tây Ninh" trên sổ hộ khẩu cũ của người con nhỏ, và "phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh" trên giấy tờ cấp sau 7/2025. Cả ba đều đúng với thời điểm cấp.
Khi đọc lại giấy tờ cũ để làm gia phả, hồ sơ thừa kế hay viết lý lịch, cứ ghi đúng như giấy tờ gốc và chú thích tên nay bên cạnh khi cần. Những việc cần đổi thông tin trên giấy tờ đang dùng thì làm theo hướng dẫn của cơ quan cấp; danh mục thủ tục của trang có bài riêng về chuyện này.
Riêng tên các trường học, bệnh viện, đơn vị mang chữ "thành phố Tây Ninh" trong tên riêng có thể được giữ hoặc đổi theo quyết định riêng của từng nơi, không tự động đổi theo địa giới. Khi tìm, nên thử cả tên cũ và tên mới.
Năm mươi năm phố thị lớn lên: nhìn bằng mắt thường
Không cần số liệu, người từng sống ở trung tâm Tây Ninh vài chục năm đều kể được sự thay đổi: ruộng sau nhà thành khu dân cư, đường đất thành đường nhựa có dải phân cách, chợ cũ được xây lại, những dãy nhà lầu một thấp xen dần nhà ba bốn tầng. Buổi tối, phố đông hơn hẳn với quán ăn, cà phê, cửa hàng điện thoại, điện máy.
Đô thị hoá cũng mang theo những chuyện quen thuộc của mọi phố thị đang lớn: ngập cục bộ khi mưa lớn, kẹt xe giờ cao điểm ở các nút giao gần chợ và trường học, nhà cửa lấn sát bờ rạch. Các vấn đề này được bàn kỹ ở danh mục về rạch, sông và đô thị của trang.
Phường Tân Ninh hôm nay là kết quả của cả quá trình đó. Tên mới, nhưng phố là phố cũ, người là người cũ, và câu chuyện của nó tiếp nối liền mạch từ tỉnh lỵ xưa ven rạch.
Thành phố Tây Ninh và Hòa Thành: hai đô thị sát vách
Không thể kể chuyện trung tâm Tây Ninh mà bỏ qua Hòa Thành. Từ thời Pháp, vùng Long Thành có Tòa Thánh đã thu hút dân cư, và dải đất giữa tỉnh lỵ với Long Thành dần kín nhà. Sau 1975, Hòa Thành là một huyện riêng, có chợ Long Hoa đông đúc, nhịp buôn bán không kém trung tâm. Năm 2020, huyện Hòa Thành được nâng lên thị xã, cùng đợt với Trảng Bàng.
Như vậy trong khoảng năm năm, Tây Ninh có một thành phố và một thị xã nằm sát vách nhau, ranh giới chạy qua giữa khu dân cư liền mạch. Người ở hai bên đi chợ, đi học, đi làm qua lại hằng ngày, nhiều gia đình có nhà bên này, ruộng bên kia. Trên giấy tờ là hai đơn vị, trong đời sống gần như một đô thị.
Đợt sắp xếp 2025 giữ ranh giới cũ ấy: phần thành phố cũ chia về Tân Ninh, Bình Minh, Ninh Thạnh; phần Hòa Thành cũ chia về các phường Long Hoa, Hòa Thành, Thanh Điền và một số đơn vị khác. Ai muốn hiểu vì sao "đi từ chợ Tây Ninh xuống Tòa Thánh mà đổi phường mấy lần" thì đó chính là lý do. Trong tương lai, cách hai khu đô thị này gắn kết với nhau ra sao là chuyện của quy hoạch tỉnh, bài này không dự đoán.
Những thứ thay đổi mỗi khi đổi cấp hành chính
Mỗi lần trung tâm Tây Ninh đổi cấp, người dân gặp vài thay đổi cụ thể. Danh sách dưới đây giúp nhìn lại, không thay cho hướng dẫn chính thức:
- Tên trên giấy tờ mới cấp: từ thị xã sang TP, rồi bỏ hẳn cấp này, chỉ còn phường và tỉnh.
- Nơi giải quyết một số thủ tục: việc từng làm ở cấp thị xã, thành phố nay chuyển về phường hoặc lên tỉnh tuỳ loại.
- Quy hoạch và đầu tư hạ tầng: lên thành phố mở ra điều kiện chỉnh trang đô thị, mở đường, làm công viên.
- Tên gọi các đơn vị sự nghiệp: trường, trung tâm y tế, đài phát thanh địa phương có thể đổi tên theo quyết định riêng.
- Tên khu phố, tổ dân phố: thường được sắp xếp lại sau mỗi lần gộp hoặc tách đơn vị.
Những thay đổi ấy thường diễn ra dần trong nhiều tháng sau mốc chính thức. Gặp chỗ chưa rõ, cách nhanh nhất vẫn là hỏi bộ phận một cửa của phường, nơi nắm hướng dẫn mới nhất.
Một lưu ý cho người làm hồ sơ cần chứng minh nơi cư trú qua nhiều năm: các giấy tờ ghi thị xã, thành phố, phường cũ vẫn là căn cứ cho thời điểm của chúng, và cơ quan tiếp nhận thường hiểu được sự thay đổi tên gọi này.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Tây Ninh thành lập năm nào?
Thành phố Tây Ninh được thành lập cuối năm 2013 theo nghị quyết của Chính phủ, trên cơ sở toàn bộ thị xã Tây Ninh. Thành phố tồn tại đến hết ngày 30/6/2025, khi cấp huyện bị bỏ trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính.
Thành phố Tây Ninh có còn không?
Từ 1/7/2025, không còn đơn vị hành chính thành phố Tây Ninh. Địa bàn cũ chia về ba phường Tân Ninh, Bình Minh và Ninh Thạnh, trực thuộc tỉnh Tây Ninh. Trong lời nói hằng ngày, người dân vẫn quen gọi khu trung tâm là thành phố.
Phường Ninh Sơn cũ nay thuộc phường nào?
Theo bảng sắp xếp, phường Ninh Sơn cũ cùng xã Bình Minh, Tân Bình, Thạnh Tân nay thuộc phường Bình Minh, tỉnh Tây Ninh. Không nhầm với phường Bình Minh của tỉnh Vĩnh Long.
Giấy tờ cũ ghi thị xã Tây Ninh có còn giá trị không?
Giấy tờ được cấp hợp lệ trước đây nhìn chung vẫn còn giá trị sử dụng; việc thay đổi địa giới không tự làm giấy tờ mất hiệu lực. Trường hợp nào cần cập nhật thông tin thì làm theo hướng dẫn của cơ quan cấp giấy và quy định hiện hành.
Thị xã Tây Ninh trước 2013 có những phường nào?
Trước khi lên thành phố, thị xã gồm các phường số, phường Hiệp Ninh, Ninh Sơn, Ninh Thạnh và các xã ven. Số lượng và tên cụ thể có thay đổi qua các lần điều chỉnh địa giới, nên khi cần chính xác nên tra văn bản của từng thời kỳ.