Ăn gì ở Tây Ninh khi ở khu trung tâm: món nên thử từ sáng tới tối

Ở khu trung tâm Tây Ninh — nay là phường Tân Ninh, gồm Phường 1, 2, 3, 4 và Hiệp Ninh của thành phố Tây Ninh cũ — người ta ăn những món của cả tỉnh dồn về một phố thị: bò tơ, bánh canh, cơm và bún chay, trái cây chấm muối tôm, mãng cầu từ chân núi Bà Đen. Không có món nào "chỉ trung tâm mới có"; cái lợi của phố là đủ mọi thứ trong vài cây số, ăn được từ năm giờ sáng tới khuya.

Bài này sắp các món theo nhịp một ngày ở phố thị: sáng ăn gì, trưa nắng ăn gì, chiều tối ăn gì, mang gì về. Mỗi món có bài riêng đi sâu hơn trong cùng chuyên mục; ở đây chỉ nói món đó là gì, vì sao gắn với Tây Ninh và cách ăn cho đúng kiểu người địa phương. Bánh tráng phơi sương là đặc sản của vùng Trảng Bàng nên chỉ nhắc qua.

Bản đồ món ăn theo giờ trong ngày

Phố thị Tây Ninh dậy sớm vì trời nóng sớm. Nhịp ăn uống vì thế cũng lệch về buổi sáng và buổi tối, trưa là lúc vắng nhất. Bảng dưới gom các món thường gặp theo khung giờ, để bạn khỏi đi tìm một món sáng vào lúc ba giờ chiều:

Bảng chỉ là khung. Ở trung tâm vẫn có quán bánh canh bán chiều, quán bò mở trưa; nhưng nếu đi theo nhịp này, bạn sẽ gặp món ở lúc nó được nấu tươi nhất và quán ở lúc đông khách nhất — hai dấu hiệu tốt nhất để đoán một món có ngon hay không khi chưa quen chỗ.

Năm món gắn với tên Tây Ninh và lý do của từng món

Bò tơ. Bò còn non, thịt mềm, mỡ ít, nuôi nhiều ở các vùng đồng cỏ và ruộng khô trong tỉnh. Ăn phổ biến nhất là luộc hoặc hấp, cuốn với bánh tráng và rau, chấm mắm nêm. Món này đi theo nhóm và theo bữa tối; ăn một mình thì khó gọi.

Muối tôm. Gia vị rang từ tôm khô, muối hột, ớt và hành tỏi phi. Người Tây Ninh chấm trái cây chua, trộn bánh tráng, rắc lên xôi. Ở phố, muối tôm có ở gần như mọi hàng trái cây cắt sẵn và mọi sạp đặc sản.

Bánh canh. Sợi bánh canh bột gạo nấu với nước lèo xương heo, ăn kèm giò heo hoặc thịt, rau sống. Kiểu Trảng Bàng nổi tiếng nhất và lan khắp tỉnh; ở trung tâm, bánh canh là món sáng quen thuộc.

Đồ chay. Tây Ninh có nhiều người ăn chay theo ngày, theo kỳ trong tháng, nên phố có nhiều quán chay hơn hẳn các thị xã cùng cỡ ở Nam Bộ. Với khách, đây là cơ hội ăn bún riêu chay, bánh xèo chay, cơm chay nhiều món với giá dễ chịu.

Mãng cầu. Mãng cầu ta trồng quanh chân núi Bà Đen, trái to, múi dày. Ở chợ trung tâm, mãng cầu bày bán gần như quanh năm, rộ vào mùa mưa.

Ăn sáng như người trong phố

Bữa sáng là bữa người Tây Ninh ăn ngoài nhiều nhất. Người đi làm, học sinh, người buôn bán ở chợ đều ăn trước bảy giờ, nên quán đông và nồi nước lèo còn đầy. Món nước chiếm phần lớn: bánh canh, hủ tiếu, bún bò, bún mọc, cháo lòng. Món khô có bánh mì, xôi, cơm tấm. Một ly cà phê đá ở vỉa hè dưới tàng me là phần không tách được của buổi sáng phố thị.

Nếu chỉ có một buổi sáng, bạn nên chọn một món nước ở quán đông người địa phương, ngồi ăn tại chỗ, rồi đi bộ một vòng quanh chợ. Ngồi ăn tại chỗ quan trọng hơn bạn nghĩ: món nước bọc mang đi thì sợi nở, nước nguội, không còn là món người ta khen. Đi sớm cũng giúp tránh cái nắng mà khách từ nơi khác hay đánh giá thấp — tám giờ sáng ở Tây Ninh đã nóng rõ.

Phần đi sâu về các món sáng, cách gọi và nhịp quán xá có trong bài riêng về bữa sáng phố thị của chuyên mục này.

Trưa nắng: ăn nhẹ, uống nhiều

Buổi trưa ở trung tâm Tây Ninh thường là khoảng nghỉ. Nhiều người về nhà ăn cơm, ngủ trưa; quán sáng đã dọn, quán tối chưa mở. Thứ mở đều là quán cơm phần, quán cơm chay, tiệm bún và các xe nước mía. Với khách, đây là lúc hợp để ăn một đĩa cơm chay nhiều món — nhẹ bụng, ít dầu mỡ, không làm người mệt thêm dưới nắng.

Nước mía có mặt khắp phố vì Tây Ninh là vùng trồng mía lớn của Nam Bộ. Ly nước mía ép tại chỗ, thêm chút tắc, uống ngay khi còn bọt, là cách giải nhiệt rẻ và thật nhất. Bên cạnh đó có nước sâm, nước dừa, rau má. Nguyên tắc chung cho mùa nắng: uống đều trong ngày, đừng đợi khát mới uống, và chọn quán có nước đá sạch, đựng trong thùng có nắp.

Nếu đang trong lịch trình lên núi Bà Đen hoặc tham quan quanh vùng, bữa trưa nên ăn trước khi trời gắt nhất, khoảng mười một giờ, rồi nghỉ trong bóng mát chứ đừng cố đi tiếp. Mang theo một chai nước, một chiếc nón rộng vành, và đừng ngại ghé vào một quán nước ven đường ngồi nửa tiếng — người địa phương cũng làm vậy.

Chiều tối: trái cây muối tôm và bữa bò tơ

Khi nắng dịu, phố thị đông trở lại. Hàng trái cây cắt sẵn — xoài, cóc, ổi, thơm, mận — luôn kèm một bịch muối tôm nhỏ; đây là món ăn vặt mà người Tây Ninh đi xa nhớ nhiều nhất. Bánh tráng trộn, bánh tráng nướng, chè, đá me là phần của học sinh tan trường. Ngồi ở các vỉa hè rộng gần chợ hay ven rạch Tây Ninh lúc chiều, bạn sẽ thấy nhịp ăn vặt rõ nhất của phố.

Bữa tối là của bò tơ. Một mâm bò tơ thường có thịt luộc hoặc hấp xắt mỏng, bánh tráng, rau rừng hoặc rau vườn, chuối chát, khế, dưa leo, và chén mắm nêm pha ớt tỏi. Nhóm đông thì gọi thêm bò nướng, bò xào lăn, lòng, lẩu. Quán bò tơ ngon thường không nằm ngay chợ mà rải theo các trục đường lớn và dọc quốc lộ đi Gò Dầu, Trảng Bàng; trong trung tâm vẫn có, nhưng người địa phương hay chạy ra ngoài vài cây số.

Nếu không ăn được bò, các quán cháo, ốc, lẩu chay và quán bình dân trong phố vẫn mở tới khuya.

Mang gì về sau chuyến đi

Món mang về nên chọn theo quãng đường và độ bền. Những thứ người địa phương hay gửi người thân ở xa:

• Muối tôm — bền nhất, nhẹ, đựng hũ kín là đi xa được; mua loại có ngày làm, màu không quá đỏ.
• Mãng cầu — chọn trái còn cứng nếu đi xa hơn một ngày, trái mở mắt nếu ăn ngay trong tối.
• Bánh tráng — các loại bánh tráng phơi sương, bánh tráng nướng mè là sản phẩm của vùng Trảng Bàng, bán khắp tỉnh; trang Trảng Bàng có bài riêng về chúng.
• Đồ chay khô — tàu hũ ky, nấm khô, chả chay đóng gói; hợp làm quà cho người thân ăn chay.
• Bò tơ — khó mang vì là thịt tươi; nếu mua, cần thùng đá và đi trong ngày.

Chi tiết cách chọn, cách đóng gói và giữ quà trên đường xa có trong bài riêng về đặc sản mang về.

Chọn quán khi chưa quen phố

Đi theo người địa phương, không theo bảng hiệu to. Ở phố thị cỡ Tây Ninh, quán ngon nhiều khi chỉ là vài bộ bàn ghế nhựa trước nhà, bán một món từ nhiều năm. Quán đông người mặc đồ đi làm, học sinh, người buôn bán trong chợ là dấu hiệu tin được hơn quán có biển lớn và chỗ đậu xe ô tô.

Nhìn nồi và quầy. Với món nước, nồi nước lèo được giữ sôi lăn tăn, có nắp, quầy rau được che đậy là tín hiệu tốt. Với cơm phần và cơm chay, các khay thức ăn có lưới hoặc kính che, không để ngoài nắng.

Hỏi giá trước với món tính theo phần. Món bò, lẩu, hải sản thường tính theo đĩa hoặc theo lạng; hỏi trước giúp tránh hiểu lầm. Món sáng và cơm phần thì giá đã quen, ít khi có chuyện chênh.

Ngồi gần, ăn nhanh, đi tiếp. Quán sáng đông thường mong khách ăn xong nhường chỗ. Đó không phải thái độ khó chịu mà là nhịp của quán bình dân; hiểu điều này, bạn sẽ thấy dễ chịu hơn.

Ngày rằm, mùng một và mùa lễ hội

Ở Tây Ninh, ngày rằm và mùng một âm lịch làm thay đổi bộ mặt quán xá trong phố. Quán chay đông hẳn từ sáng sớm, chợ bán nhiều đậu hũ, nấm, rau củ; một số quán mặn vắng hơn thường ngày. Nếu bạn đến đúng dịp này và muốn ăn chay, nên đi sớm vì nhiều món hết trước trưa; nếu muốn ăn bò tơ, đừng lo — quán mặn vẫn mở, chỉ có điều bàn bên cạnh có thể là một nhóm đang ăn chay.

Mùa lễ hội đầu năm và các dịp lễ lớn ở núi Bà Đen, ở Tòa Thánh thuộc Hòa Thành cũ kéo khách từ khắp nơi về. Khu trung tâm khi đó đông xe, quán ăn trên các trục đường chính quá tải, giờ phục vụ chậm hơn. Cách dễ nhất là ăn lệch giờ: ăn sáng trước sáu giờ rưỡi, ăn trưa trước mười một giờ, ăn tối sau tám giờ. Các con đường nhỏ trong khu dân cư giữa các phường cũ thường vẫn có quán ít đông hơn hẳn.

Ngoài những dịp đó, phố thị Tây Ninh ăn uống khá thong thả. Ngày thường trong tuần là lúc để ngồi lâu hơn ở quán cà phê, hỏi chuyện người bán về món của họ, nghe họ kể món ấy học từ ai, nấu từ năm nào — những câu chuyện mà ngày đông khách không ai có thời gian kể.

Câu hỏi thường gặp

Ở trung tâm Tây Ninh có món nào phải ăn bằng được không?

Không có món bắt buộc, nhưng nếu chỉ ở một ngày thì một tô bánh canh buổi sáng, một đĩa cơm chay buổi trưa, trái cây chấm muối tôm buổi chiều và một bữa bò tơ cuốn bánh tráng buổi tối là đủ để hiểu vị của vùng này mà không phải đi xa khỏi phố thị.

Ăn bò tơ ở trung tâm hay phải chạy ra ngoài?

Trong phường vẫn có quán bò tơ, nhưng nhiều quán đông khách nằm dọc các trục quốc lộ ra khỏi trung tâm, nhất là hướng đi Gò Dầu và Trảng Bàng. Đi một mình thì quán gần là tiện; đi nhóm và có xe thì người địa phương hay chạy ra quán ven đường lớn.

Người không ăn được cay có ăn được muối tôm không?

Được. Ngoài loại cay nhiều ớt, các sạp thường có muối tôm ít cay hoặc muối tôm hành phi vị mặn ngọt. Hỏi người bán loại nào ít ớt, nếm thử một chút trên đầu đũa trước khi mua cả hũ.

Vì sao Tây Ninh có nhiều quán chay?

Một phần lớn người dân trong tỉnh có thói quen ăn chay theo ngày hoặc theo kỳ trong tháng, gắn với nếp sinh hoạt tín ngưỡng của nhiều gia đình. Nhu cầu đều đặn đó nuôi được nhiều quán chay, và quán chay ở đây làm món đa dạng hơn nhiều nơi khác.

Mùa nào ăn uống ở Tây Ninh dễ chịu nhất?

Mùa khô từ khoảng cuối năm đến đầu năm sau ít mưa, trời buổi sáng và tối dễ chịu, hợp đi ăn ngoài. Mùa mưa trái cây nhiều hơn, mãng cầu rộ, nhưng chiều hay có mưa giông nên nên ăn tối sớm hoặc chọn quán có mái che.