Mùa mưa ở Tây Ninh, khoảng từ tháng 5 đến tháng 11, có nhiều cơn mưa giông buổi chiều đi kèm sấm sét, gió giật mạnh trong thời gian ngắn. Ở phố trung tâm như phường Tân Ninh, nguy cơ thường gặp là cây xanh gãy đổ, mái tôn, biển quảng cáo bị gió tốc, và sét đánh ở những nơi trống trải. Vùng đất bằng, nhiều khoảng trống ở ven phố và trên núi Bà Đen là nơi sét nguy hiểm hơn.
Giông đến nhanh nhưng có dấu hiệu báo trước. Bài này giúp bạn nhận ra dấu hiệu, biết trú ở đâu khi đang ở ngoài đường, giữ nhà cửa, xe cộ, và xử lý ban đầu khi có người bị nạn. Đây là kiến thức phổ thông; khi có cảnh báo chính thức của cơ quan khí tượng và chính quyền, hãy làm theo cảnh báo đó trước tiên.
Dấu hiệu giông sắp đến
Trời oi bất thường buổi trưa. Những ngày nắng gắt, không khí ngột ngạt, mồ hôi ra nhiều dù ngồi yên, thường là tiền đề cho giông chiều trong mùa mưa.
Mây đen dựng cao ở một phía chân trời. Đám mây đen phát triển nhanh, chỗ cao nhất như cột, chân mây tối sẫm, thường xuất hiện ở một hướng rồi lan tới. Ở Tây Ninh, nhiều người nhìn về phía núi Bà Đen: khi đỉnh núi bị mây đen phủ kín vào buổi chiều, giông thường không còn xa.
Gió đổi chiều, mát lạnh đột ngột. Một luồng gió mát, mạnh thổi tới, bụi bay, lá cây xào xạc, nhiệt độ hạ rõ: đó là gió đi trước cơn giông, có khi chỉ vài phút trước khi mưa đổ.
Nghe tiếng sấm. Đã nghe sấm nghĩa là bạn đang ở trong tầm có thể bị sét đánh, dù chưa mưa. Đừng chờ mưa mới tìm chỗ trú.
Khi đang ở ngoài đường mà giông đến
Đi xe máy, đi bộ hay đang ở chỗ trống khi giông đến, thứ tự ưu tiên như sau:
- Tìm chỗ trú là nhà kiên cố, cửa hàng, toà nhà có mái và tường chắc chắn. Đây là nơi an toàn nhất.
- Không trú dưới gốc cây lớn, cây đứng một mình, cột điện, biển quảng cáo, mái tôn tạm, lều bạt: đây là những chỗ dễ bị sét đánh hoặc đổ sập khi gió giật.
- Nếu đang đi xe máy, dừng xe ở nơi an toàn, xuống xe vào nhà trú; không cố chạy dưới mưa giông có sét.
- Nếu đang ở chỗ trống không có nhà, tránh xa vật cao, tránh vùng nước, ngồi thấp, khép chân, không nằm dài trên đất.
- Ô tô kín, đóng cửa, là chỗ trú tạm tương đối an toàn khi có sét; không chạm vào phần kim loại trong xe.
- Chờ khoảng nửa giờ sau tiếng sấm cuối cùng mới ra ngoài tiếp; sét có thể còn đánh khi mưa đã ngớt.
Đừng dùng ô cán kim loại dơ cao giữa chỗ trống khi có sét. Nếu phải di chuyển, đi nhanh tới chỗ trú gần nhất thay vì cố về nhà.
Cây gãy, mái tốc: nguy cơ thường gặp nhất ở phố
Ở phố trung tâm, số người bị ảnh hưởng bởi cây gãy, cành rơi, mái tôn bay thường nhiều hơn số người bị sét đánh. Những hàng cây lớn trên các con đường chính tạo bóng mát mùa nắng, nhưng khi gió giật mạnh, cành mục, cây nghiêng có thể gãy đổ, rơi xuống người đi đường, xe cộ đang dừng đèn đỏ.
Khi trời chuyển giông, không dừng xe, đứng chờ dưới tán cây lớn; đi xa khỏi những đoạn đường có cây nghiêng, cành khô. Sau cơn giông, cẩn thận với cành cây, dây điện đổ xuống đường; không tự tay kéo dây điện, gọi báo cho người có trách nhiệm.
Xe máy, ô tô đỗ dưới gốc cây lớn trong mùa mưa cũng có nguy cơ bị cành đè. Nếu có lựa chọn, khi thấy trời chuyển giông, dời xe ra khỏi chỗ ngay dưới tán cây lớn hoặc mái tôn yếu. Với các bãi xe, quán ăn có mái bạt, chủ quán nên thu bạt sớm, không để khách ngồi dưới mái tạm khi gió đã mạnh.
Mái tôn, bảng hiệu, mái che tạm của các cửa hàng là thứ hay bị gió tốc. Chủ nhà nên kiểm tra, gia cố trước mùa mưa: bắt vít lại mái tôn lỏng, cột dây mái bạt, hạ bớt vật treo cao. Một tấm tôn bay giữa phố có thể gây thương tích nặng cho người đi đường.
Giữ nhà cửa khi giông qua phố
Phần lớn nhà ở phố Tân Ninh đủ kiên cố để trú giông. Vài việc đơn giản giúp an toàn hơn:
- Đóng cửa sổ, cửa ban công, thu đồ phơi, chậu cây treo trên cao trước khi gió mạnh tới.
- Rút phích cắm các thiết bị điện tử nhạy cảm như tivi, máy tính, modem khi có sấm sét gần; tránh dùng thiết bị cắm điện trong lúc sét đánh dày.
- Không đứng ngoài ban công, sân thượng, mái nhà khi có sấm sét; không tắm, rửa bằng vòi nước trong lúc sét đánh gần.
- Nhà cao tầng, nhà có cột ăng-ten cao nên có hệ thống chống sét do thợ có chuyên môn lắp đặt và kiểm tra định kỳ.
- Kiểm tra mái, máng xối trước mùa mưa để nước thoát nhanh, không tràn vào nhà.
Hệ thống chống sét cho nhà riêng và công trình phải theo tiêu chuẩn kỹ thuật; nên thuê đơn vị có chuyên môn, không tự chế bằng thanh sắt nối đất tạm, vì làm sai có thể nguy hiểm hơn không làm.
Sét trên núi Bà Đen và những nơi trống trải quanh phố
Nhiều người ở phố có thói quen đi núi Bà Đen, đi ruộng, đi câu cá ven sông vào chiều cuối tuần. Đây là những nơi sét nguy hiểm hơn ở phố nhiều: núi cao, đồng trống, mặt nước là nơi sét dễ đánh vào người. Mùa mưa, nếu định đi những nơi này, nên đi buổi sáng và xuống trước khi giông chiều kéo đến.
Trên núi, khi thấy mây đen kéo tới, nghe sấm, nên tìm ngay nơi trú là công trình kiên cố, tránh đứng trên mỏm đá, chỗ cao nhất, gần cây đơn độc. Đi theo đoàn, không tách đoàn, theo hướng dẫn của ban quản lý khu du lịch khi có cảnh báo.
Trẻ em và thanh niên hay chủ quan nhất: chơi bóng trên sân trống, tắm sông, câu cá khi trời đã có sấm. Người lớn trong nhà nên dặn kỹ quy tắc đơn giản: nghe sấm là vào nhà, không chờ mưa.
Ở ruộng, rẫy, ven sông, nếu có giông, dừng việc, rời xa mặt nước, tránh cầm dụng cụ kim loại dài như cuốc, cần câu, tìm nhà trú gần nhất. Người làm nông vùng quanh phố đã có nhiều kinh nghiệm về chuyện này; người ở phố đi chơi thì hay chủ quan.
Lốc xoáy cục bộ: hiếm nhưng có
Trong một số cơn giông mạnh, có thể xuất hiện lốc xoáy cục bộ: gió xoáy mạnh trong phạm vi hẹp, đi qua chỉ vài phút nhưng có thể tốc mái, quật đổ cây, cuốn đồ đạc nhẹ. Ở vùng đồng bằng và trung du Nam Bộ, tin về lốc làm tốc mái nhà xảy ra vài lần mỗi mùa mưa ở nơi này nơi khác.
Không thể dự báo chính xác lốc sẽ xuất hiện ở đâu, nhưng có thể giảm thiệt hại: gia cố mái tôn, chằng buộc mái che, không để đồ nặng trên mái, và khi thấy gió giật mạnh bất thường thì vào trong nhà, tránh xa cửa kính, đứng ở phòng giữa nhà.
Sau khi lốc qua, kiểm tra mái, tường, dây điện trước khi sinh hoạt lại. Nhà bị hư hại nên báo cho tổ dân phố, phường để được ghi nhận và hỗ trợ theo quy định.
Khi có người bị sét đánh: xử lý ban đầu
Người bị sét đánh không còn mang điện, có thể chạm vào để cứu ngay mà không sợ bị giật. Điều quan trọng nhất là gọi cấp cứu sớm và kiểm tra hơi thở, nhịp tim. Nếu nạn nhân ngừng thở, ngừng tim, người đã được học sơ cứu nên làm hồi sinh tim phổi trong lúc chờ cấp cứu.
Trong lúc sơ cứu, nếu vẫn còn sấm sét, đưa nạn nhân và chính mình vào nơi trú an toàn hơn nếu di chuyển được. Che ấm nạn nhân, không cho ăn uống, không tự ý bôi thuốc lên vết bỏng. Mọi trường hợp bị sét đánh, kể cả khi trông có vẻ tỉnh táo, đều cần được đưa đến cơ sở y tế để khám.
Kỹ năng hồi sinh tim phổi rất hữu ích không chỉ với sét đánh mà với nhiều tình huống khác. Các lớp sơ cứu do hội chữ thập đỏ, cơ sở y tế tổ chức là nơi học đúng cách; học một buổi có thể cứu được một mạng người.
Theo dõi cảnh báo thời tiết
Cơ quan khí tượng thường phát tin dự báo, cảnh báo giông, lốc, sét, mưa lớn cho từng khu vực. Các tin này có trên truyền hình, đài phát thanh, các trang và ứng dụng chính thức. Một số ứng dụng thời tiết còn hiển thị ảnh mây và vị trí sét theo thời gian thực, giúp biết cơn giông đang ở đâu, di chuyển hướng nào.
Thói quen đơn giản: mùa mưa, trước khi đi xa vào buổi chiều, xem nhanh dự báo và ảnh mây. Nếu có cảnh báo giông mạnh, dời việc sang sáng hôm sau nếu được.
Cũng nên biết cách ước lượng khoảng cách tới cơn giông: thấy chớp, đếm số giây đến khi nghe tiếng sấm; khoảng cách giữa hai thứ càng ngắn, cơn giông càng gần. Khi tiếng sấm đến gần như ngay sau tia chớp, sét đang ở rất gần, cần vào nơi trú ngay.
Chính quyền phường cũng có thể thông báo qua loa phát thanh, nhóm tin nhắn khu phố khi có thời tiết nguy hiểm. Lưu ý nghe theo những kênh chính thức này, không chia sẻ lại tin cảnh báo không rõ nguồn.
Câu hỏi thường gặp
Mùa giông ở Tây Ninh là tháng nào?
Giông xuất hiện nhiều trong mùa mưa, khoảng từ tháng 5 đến tháng 11, nhất là những tháng đầu mùa mưa khi trời còn oi nóng. Giông thường đến vào buổi chiều và chiều tối.
Đang đi xe máy gặp giông thì làm gì?
Dừng xe ở nơi an toàn và vào trú trong nhà kiên cố, cửa hàng gần nhất. Không trú dưới gốc cây lớn, cột điện, biển quảng cáo, mái tôn tạm. Chờ khoảng nửa giờ sau tiếng sấm cuối cùng mới đi tiếp.
Ở trong nhà có bị sét đánh không?
Nhà kiên cố là nơi trú an toàn, nhưng vẫn nên tránh đứng ngoài ban công, sân thượng, tránh dùng thiết bị cắm điện và vòi nước trong lúc sét đánh dày gần nhà. Nhà cao tầng nên có hệ thống chống sét đúng tiêu chuẩn.
Có nên chạm vào người vừa bị sét đánh không?
Có. Người bị sét đánh không còn mang điện, có thể chạm vào để sơ cứu ngay. Gọi cấp cứu, kiểm tra hơi thở, nhịp tim; người đã học sơ cứu có thể làm hồi sinh tim phổi trong lúc chờ.
Mùa mưa có nên đi núi Bà Đen không?
Vẫn đi được nếu lên buổi sáng, theo dõi dự báo và xuống trước khi giông chiều kéo đến. Khi thấy mây đen, nghe sấm, tìm ngay nơi trú kiên cố, tránh chỗ cao nhất, mỏm đá, cây đơn độc, và làm theo hướng dẫn của ban quản lý.
