Tuyển người cho cửa hàng, công ty nhỏ ở trung tâm Tây Ninh có ba việc phải làm đúng: ký hợp đồng lao động phù hợp với tính chất công việc, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp với người thuộc diện bắt buộc, và trả lương không thấp hơn mức tối thiểu theo vùng. Ngoài nghĩa vụ pháp lý, chủ doanh nghiệp nhỏ còn phải tính chuyện giữ người khi các khu công nghiệp trong tỉnh cạnh tranh lao động.
Bài này viết cho chủ hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ ở phường Tân Ninh: quán ăn, cửa hàng, văn phòng dịch vụ, công ty xây dựng nhỏ. Bài nói nguyên lý theo Bộ luật Lao động và pháp luật bảo hiểm xã hội; mức lương tối thiểu, tỷ lệ đóng bảo hiểm cụ thể bạn cần kiểm theo quy định hiện hành.
Thị trường lao động của một phố thị tỉnh lỵ
Lao động ở trung tâm Tây Ninh có vài nguồn. Người trẻ trong vùng mới tốt nghiệp, học nghề; người từ các xã xung quanh lên phố tìm việc; người lớn tuổi muốn làm bán thời gian; sinh viên, học sinh làm thêm. Cạnh tranh với các cửa hàng, công ty nhỏ là các khu công nghiệp trong tỉnh, nơi có việc ổn định, đóng bảo hiểm đầy đủ, xe đưa đón, và các cơ hội ở Thành phố Hồ Chí Minh không xa.
Vì vậy, chủ doanh nghiệp nhỏ ở trung tâm thường gặp hai khó khăn: khó tuyển người có kỹ năng, và khó giữ người lâu. Một nhân viên vừa quen việc có thể nghỉ để vào khu công nghiệp hay lên thành phố. Hiểu bối cảnh này giúp chủ doanh nghiệp đặt kỳ vọng đúng và thiết kế cách tuyển, giữ người phù hợp.
Mặt khác, làm việc ở cửa hàng, văn phòng nhỏ ở trung tâm có những điểm hấp dẫn riêng: gần nhà, giờ giấc linh hoạt hơn, học được nghề buôn bán, quan hệ gần gũi với chủ. Chủ doanh nghiệp nên biết tận dụng những điểm này khi tuyển.
Các loại hợp đồng lao động và khi nào dùng
Bộ luật Lao động hiện hành quy định các loại hợp đồng sau. Chọn loại phù hợp với tính chất công việc:
| Loại hợp đồng | Dùng khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hợp đồng không xác định thời hạn | Công việc lâu dài, nhân viên chính thức | Chấm dứt phải theo căn cứ luật định |
| Hợp đồng xác định thời hạn | Công việc có thời hạn tối đa theo luật | Ký nối tiếp có giới hạn số lần; hết giới hạn phải chuyển loại |
| Thoả thuận thử việc | Trước khi ký hợp đồng chính thức | Thời gian thử việc tối đa theo trình độ công việc; lương thử việc theo quy định |
| Hợp đồng với lao động thời vụ, ngắn hạn | Mùa lễ hội, Tết, đơn hàng ngắn | Vẫn là hợp đồng lao động, vẫn có nghĩa vụ theo luật |
Hợp đồng nên lập bằng văn bản, ghi rõ công việc, nơi làm, thời giờ làm việc, lương, thời hạn trả lương, chế độ nghỉ, bảo hiểm. Thoả thuận miệng là nguồn gốc của nhiều tranh chấp ở doanh nghiệp nhỏ, nhất là khi nhân viên nghỉ việc.
Bảo hiểm xã hội: nghĩa vụ chủ doanh nghiệp nhỏ hay hiểu sai
Ai thuộc diện đóng bắt buộc. Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động thuộc diện quy định phải tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp bắt buộc. Pháp luật bảo hiểm xã hội mới đã mở rộng diện tham gia; kiểm quy định hiện hành về thời hạn hợp đồng và đối tượng.
Ai đóng bao nhiêu. Cả người sử dụng lao động và người lao động cùng đóng theo tỷ lệ quy định, trên mức tiền lương làm căn cứ đóng. Chủ doanh nghiệp khấu trừ phần của người lao động từ lương và nộp cùng phần của mình.
Nhân viên xin không đóng để nhận thêm tiền. Thoả thuận như vậy không làm mất nghĩa vụ đóng bắt buộc. Khi có thanh tra hay tranh chấp, chủ doanh nghiệp vẫn phải truy đóng và có thể bị phạt.
Đóng thấp hơn lương thật. Khai mức lương đóng bảo hiểm thấp hơn thực tế là rủi ro. Mức lương làm căn cứ đóng phải theo quy định, gồm lương và một số khoản phụ cấp.
Hộ kinh doanh có phải đóng không. Hộ kinh doanh thuê lao động theo hợp đồng thuộc diện bắt buộc cũng có nghĩa vụ đóng bảo hiểm như người sử dụng lao động.
Quy trình tuyển một nhân viên cho cửa hàng nhỏ
Một quy trình gọn mà vẫn đúng luật:
- Viết rõ công việc: làm gì, giờ nào, lương bao nhiêu, có bảo hiểm không, ngày nghỉ thế nào. Rõ ràng từ đầu giúp chọn đúng người.
- Đăng tuyển qua người quen, nhóm việc làm địa phương, trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh, hay các nền tảng tuyển dụng.
- Phỏng vấn và thử việc với thoả thuận thử việc bằng văn bản, thời gian và lương thử việc theo quy định.
- Ký hợp đồng lao động khi đạt yêu cầu; đăng ký tham gia bảo hiểm theo thời hạn quy định.
- Hướng dẫn công việc và nội quy, an toàn lao động, phòng cháy nếu có.
Nếu tuyển người dưới mười tám tuổi, như học sinh làm thêm mùa hè, có những giới hạn về giờ làm, loại công việc, cần sự đồng ý của người đại diện. Kiểm quy định về lao động chưa thành niên trước khi nhận.
Lao động thời vụ mùa Tết và lễ hội
Nhiều cửa hàng, quán ăn, nhà nghỉ ở trung tâm Tây Ninh cần thêm người vào dịp Tết và mùa lễ hội đầu năm, khi khách đông gấp nhiều lần. Lao động thời vụ thường là sinh viên về quê ăn Tết, người trong vùng muốn kiếm thêm, người thân quen.
Dù làm ngắn ngày, lao động thời vụ vẫn có quyền lợi theo luật: được trả lương đúng thoả thuận, làm thêm giờ có trả lương làm thêm, làm vào ngày lễ, Tết có chế độ riêng theo quy định. Ghi thoả thuận bằng văn bản, kể cả ngắn gọn, giúp tránh tranh chấp khi mùa vụ kết thúc.
Vì mùa cao điểm rất bận, chủ doanh nghiệp hay bỏ qua chuyện hướng dẫn. Một buổi hướng dẫn ngắn về vệ sinh thực phẩm, cách phục vụ, an toàn khi bê đồ nóng, phòng cháy, giúp tránh sự cố trong những ngày đông khách nhất.
Giữ người khi khu công nghiệp và thành phố lớn ở gần
Doanh nghiệp nhỏ khó cạnh tranh về lương với các nhà máy lớn hay công ty ở Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng giữ người không chỉ bằng lương. Nhân viên ở lại khi họ thấy được tôn trọng, được học nghề, được tin giao việc, giờ giấc hợp lý, trả lương đúng hạn, và có đường phát triển.
Một số cách thực tế mà các cửa hàng, công ty nhỏ ở phố thị hay dùng: đóng bảo hiểm đầy đủ để nhân viên yên tâm, thưởng theo doanh thu hoặc theo mùa, cho học thêm kỹ năng, giao dần trách nhiệm quản lý cho người làm lâu, linh hoạt giờ giấc cho người có con nhỏ. Không cách nào tốn nhiều tiền, nhưng cần chủ doanh nghiệp để tâm.
Khi nhân viên nghỉ, hỏi lý do một cách thẳng thắn. Câu trả lời thường cho biết điều cần sửa để người sau ở lại lâu hơn. Và chốt sổ bảo hiểm, trả đủ lương, giấy tờ cho người nghỉ đúng hạn: ở một phố thị nhỏ, cách chủ đối xử với người nghỉ việc lan truyền nhanh và ảnh hưởng đến lần tuyển sau.
Những tranh chấp lao động hay gặp ở doanh nghiệp nhỏ
Nghỉ việc không báo trước. Cả hai bên đều có nghĩa vụ báo trước khi chấm dứt hợp đồng theo luật, trừ một số trường hợp. Hợp đồng ghi rõ thời gian báo trước giúp tránh tranh cãi.
Giữ bản chính giấy tờ của nhân viên. Pháp luật cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng của người lao động. Đây là thói quen cũ ở một số cửa hàng cần bỏ.
Trừ lương để phạt. Pháp luật không cho phép dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay cho xử lý kỷ luật lao động. Khấu trừ lương để bồi thường thiệt hại phải theo quy định.
Làm thêm giờ không trả thêm. Làm thêm giờ phải có sự đồng ý của người lao động và trả lương làm thêm theo quy định. Mùa cao điểm là lúc dễ phát sinh tranh chấp này.
Không chốt sổ bảo hiểm khi nghỉ. Người nghỉ việc cần được xác nhận thời gian đóng bảo hiểm để hưởng chế độ. Chậm làm gây thiệt cho người lao động và rủi ro cho chủ.
Nội quy, an toàn lao động và giấy tờ người chủ cần lưu
Doanh nghiệp nhỏ thường vận hành theo thói quen, ít giấy tờ. Nhưng khi có tranh chấp, thanh tra hay tai nạn lao động, những giấy tờ sau là thứ chủ doanh nghiệp cần đưa ra: hợp đồng lao động của từng người, bảng chấm công, bảng lương có chữ ký nhận, chứng từ đóng bảo hiểm, nội quy lao động nếu có, biên bản hướng dẫn an toàn.
Nội quy lao động phải bằng văn bản và đăng ký với cơ quan quản lý khi doanh nghiệp sử dụng số lao động từ mức nhất định theo luật; dưới mức đó, vẫn nên có nội quy để nhân viên biết rõ quy tắc. Nội quy không được trái pháp luật, như phạt tiền thay cho kỷ luật.
Với công ty xây dựng nhỏ, xưởng sản xuất, an toàn lao động là nghĩa vụ nặng hơn: huấn luyện an toàn, trang bị bảo hộ, khám sức khỏe định kỳ với nghề có yếu tố nguy hiểm. Tai nạn lao động ở công trình nhỏ không hiếm, và hậu quả với cả người lao động lẫn chủ doanh nghiệp rất nặng.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng chỉ có một, hai nhân viên có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Nghĩa vụ đóng bảo hiểm bắt buộc không phụ thuộc số lượng nhân viên mà phụ thuộc người lao động có thuộc diện bắt buộc theo hợp đồng hay không. Kiểm quy định hiện hành về đối tượng và thời hạn hợp đồng thuộc diện đóng.
Lương tối thiểu ở trung tâm Tây Ninh là bao nhiêu?
Mức lương tối thiểu được quy định theo vùng và điều chỉnh theo từng thời kỳ. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, việc xếp vùng có thể được điều chỉnh. Tra văn bản hiện hành của Chính phủ về lương tối thiểu để biết địa bàn phường Tân Ninh thuộc vùng nào.
Thuê người làm thời vụ dịp Tết có cần hợp đồng không?
Nên có hợp đồng lao động bằng văn bản, kể cả ngắn hạn, để ghi rõ công việc, lương, thời gian. Lao động thời vụ vẫn có quyền lợi theo Bộ luật Lao động, gồm lương làm thêm giờ, làm ngày lễ.
Có được giữ căn cước của nhân viên để họ không nghỉ ngang không?
Không. Pháp luật cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân của người lao động. Muốn hạn chế nghỉ ngang, hãy ghi rõ thời gian báo trước trong hợp đồng và xây dựng môi trường làm việc tốt.
Tìm người ở đâu ngoài người quen?
Có thể đăng tin trên các nền tảng tuyển dụng, nhóm việc làm địa phương, liên hệ trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh, các trường nghề trong vùng. Mô tả công việc rõ ràng giúp nhận được ứng viên phù hợp hơn.
